U bent hier: Home / Toolbox / Doen / Juridische informatie en procederen / Juridische basisbegrippen / Belanghebbende

Belanghebbende

Als je gebruik wilt maken van inspraakmogelijkheden of bij de rechter een overheidsbesluit wilt aanvechten, is het vaak nodig dat je een belanghebbende bent. Dat wil zeggen dat je een rechtstreeks belang moet hebben bij het al dan niet doorgaan van het besluit.

Belang
Zijn wij als groep belanghebbende?
Waar staat wie er kan reageren op een besluit?
Uitspraken van de rechter over het begrip

Je kunt bijvoorbeeld belanghebbende zijn omdat je vlakbij woont of omdat jouw vereniging opkomt voor het milieu in jouw gemeente. Als je bezwaar maakt tegen een kapvergunning van een boom, waar je geen zicht op hebt vanuit je huis en waar je ook niet op een andere manier rechtstreeks bij betrokken bent, dan word je niet als belanghebbende aangemerkt. Als je geen belang hebt en toch gaat procederen, word je niet ontvankelijk verklaard. Dit betekent dat de overheid of de rechter dan niet op je bezwaren hoeft in te gaan en dat je ook niet de mogelijkheid hebt om in beroep te gaan.

In de Algemene wet bestuursrecht is in artikel 1:2, eerste lid de wettelijke definitie opgenomen van het begrip belanghebbende (degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is betrokken).

Belang

Als belanghebbende moet je dus in je bezwaar- of beroepschrift je belang kunnen aantonen. Onder belangen worden verstaan:

  • eigen belangen
    Andermans belangen mogen slechts worden behartigd als je daartoe gemachtigd bent.
  • objectief bepaalbare belangen
    Als je overweegt ergens een huis te kopen kun je geen bezwaar maken tegen de vergunning van het café onder het huis. Zodra je het huis gekocht hebt, ben je wel belanghebbend;
  • persoonlijke belangen
    Zo kan de nabijheid een belangrijke rol spelen, bijvoorbeeld bij geluidhinder; Er zijn hier twee verschillende criteria: het zichtcriterium en het afstandcriterium.
  • rechtstreekse belangen
    Je belang moet direct geraakt worden door het besluit. Als er andere besluiten nodig zijn om het belang te raken, dan ben je niet belanghebbend bij dit besluit.
  • actueel belang
    Een ontwikkeling die zich in de toekomst KAN voordoen, is niet actueel. Het mag niet om een onzekere toekomstige gebeurtenis gaan.

Zijn wij als groep belanghebbende?

Als je geen persoonlijk belang hebt, bijvoorbeeld omdat je geen zicht hebt op een gebouw dat gepland is, kun je proberen om door middel van een rechtspersoon (vereniging, stichting) als belanghebbende te worden aangemerkt. Sluit je in dat geval aan bij een bestaande vereniging of stichting of richt er een op (een oplossing voor de langere termijn). Een notaris kan je helpen om een stichting of vereniging op te richten. Met hem of haar stel je je statuten op. Omschrijf daarin zo specifiek mogelijk wat je waar wilt beschermen. Als je je doelstelling te ruim opstelt dan word je namelijk minder snel ontvankelijk verklaard. De redenering is dat je dan wel tegen alles bezwaar kunt maken, en dat vindt de overheid onwenselijk. De notaris wordt betaald om je goed te adviseren, dus overleg goed met hem of haar. Hij zorgt ook voor inschrijving van je vereniging of stichting bij de Kamer van Koophandel.

Om als belanghebbende rechtspersoon aangemerkt te worden moet je wel kunnen bewijzen dat je groep al enige tijd bestaat en actief is volgens de statutaire doelstellingen. Zorg ervoor dat je niet alleen op papier hart hebt voor je belang. Dus: plaats een stukje in een lokale krant over de doelen van de stichting. Maak flyers over je standpunten en verspreid die in de buurt. Regel een gesprek met een plaatselijke bestuurder om jezelf voor te stellen.

Daarnaast geldt als voorwaarde dat de rechtspersoon algemene en collectieve belangen behartigt (artikel 1:2 , derde lid Awb). De Raad van State gaat er echter in de jurisprudentie (uitspraken) vanuit dat een bundeling van individuele belangen soms ook als een collectief belang gezien mag worden. Een voorbeeld is een buurtvereniging die bezwaar maakt tegen de verlening van een kapvergunning voor bomen.

Om aan te tonen dat je groep belanghebbende is, moet je bij je bezwaar- of beroepschrift de statuten en een recent uittreksel uit het register van de Kamer van Koophandel overleggen.

Als het bevoegde gezag twijfelt aan je belang, maak dan duidelijk waarom je wel belanghebbend bent. Met behulp van je statuten en een overzicht van de feitelijke werkzaamheden weerleg je de argumenten door er concrete voorbeelden aan te verbinden. Als de overheid je bijvoorbeeld eerder in deze zaak al als belanghebbende gesprekspartner heeft erkend, moet ze dat ook tijdens de juridische procedure doen. En betoog waarom het doel van de stichting ook bij dit specifieke besluit in het geding is.

In 2008 zijn er verschillende uitspraken gedaan door bestuursrechters, waarin milieuorganisaties niet als belanghebbende zijn aangemerkt. Zij konden niet aantonen dat zij feitelijke werkzaamheden verrichtten (naast procederen en activiteiten die daar direct betrekking op hadden) om de belangen te beschermen die genoemd werden in hun statuten. Zij hadden ook een heel ruim geformuleerde doelstelling, waaruit niet duidelijk werd voor welke specifieke belangen zij optraden. Houd daar rekening mee als je een vereniging of stichting hebt of wilt oprichten.

Als je als groep optreedt, teken dan ook altijd namens een omwonende bezwaar of beroep aan. Op die manier wordt je brief sneller in behandeling genomen. Je vergroot en spreidt daarmee je kansen op ontvankelijkheid. Want hoe goed je statuten en je feitelijke werkzaamheden ook zijn, het komt voor dat je toch niet als belanghebbende stichting of vereniging wordt erkend.

Waar staat wie er kan reageren op een besluit?

Hoe weet je of alleen belanghebbenden kunnen reageren? Kijk hiervoor in het (voorgenomen) besluit zelf of naar de publicatie van een (voorgenomen) besluit in bijvoorbeeld een huis-aan-huis-blad. In advertenties staat vermeld wie kunnen reageren. Ook staat vermeld of en binnen welke termijn je zienswijzen kunt indienen, bezwaar kunt maken of beroep kunt instellen tegen het besluit en bij wie.

Uitspraken van de rechter over het begrip

Er zijn heel veel interessante uitspraken over het belanghebbende-begrip. Hieronder staan wat verwijzingen naar dergelijke uitspraken. Ze gaan over de ontvankelijkheid van milieu-organisaties.

De volgende uitspraak gaat over de uitleg van het belanghebbendebegrip bij geluidhinder van wegen.

Opmerkingen

Wil je reageren? Meld je aan!