U bent hier: Home / Toolbox / Doen / Juridische informatie en procederen / Handboek behoud het landschap / Hoofdstuk 4 Juridische middelen

Hoofdstuk 4 Juridische middelen

In dit hoofdstuk wordt uitleg gegeven over de verschillende juridische middelen die je kunt gebruiken om het landschap te beschermen.

Inleiding
Rechtsbijstandverzekering
Gesubsidieerde rechtsbijstand
Belanghebbenden
Zienswijze indienen
      Wie kunnen zienswijzen indienen?
      Wat moet er in de zienswijze staan?
Bezwaar indienen
In beroep bij de rechtbank of de Raad van State
Hoger beroep bij de Raad van State
Voorlopige voorziening
Bescherming van dieren en planten
Bescherming van natuurgebieden
De omgevingsvergunning voor bouwen en afwijken van het bestemmingsplan
Verzet tegen de omgevingsvergunning voor het kappen van bomen
      Wat zet je in je bezwaarschrift?
      Voorlopige voorziening
Samenvatting en adviezen
      Zienswijze, bezwaar en beroep tegen besluiten
      Beroep bij de rechtbank of Raad van State
      Voorlopige voorziening
      Wat kun je nog doen na een uitspraak van de Raad van State?
      Vragen om handhaving van de wet
      Adviezen
Nuttige adressen
      Juridisch advies en ondersteuning
      Juridische Literatuur
      Ruimtelijke ordening

H4 4rechtszaak.jpg

Actie bij de rechtbank in Amsterdam over maximumsnelheid op snelwegen, oktober 2005. Foto: Michiel Wijnbergh

Inleiding

In het vorige hoofdstuk is beschreven hoe de politieke besluitvorming rondom het herzien van een bestemmingsplan te beïnvloeden. Na het vaststellingsbesluit van de gemeenteraad over het nieuwe bestemmingsplan is de zaak politiek verloren. Je kunt besluiten om daarna juridische stappen te ondernemen. Daarover gaat dit hoofdstuk.

Naast het aantekenen van beroep bij de Raad van State tegen een bestemmingsplan zijn er nog andere juridische aangrijpingspunten om een bouwplan aan te vechten. In dit hoofdstuk wordt een aantal daarvan behandeld. Wij kunnen niet meer dan enkele handvatten bieden voor het voeren van juridische procedures. Het gaat namelijk te ver om hier alle actuele juridische ins en outs weer te geven. Veel informatie over juridische begrippen, zoals over bezwaar en beroep, vind je op de website www.veranderfabriek.org (met voorbeeldbrieven van zienswijzen, bezwaar, beroep en verzoek om voorlopige voorziening). Je kunt als groep, maar ook als individu bezwaar en beroep instellen tegen een ongewenst bouwproject.

Rechtsbijstandverzekering

Om de kosten van het voeren van juridische procedures te beperken kan het zinvol zijn om van een rechtsbijstandsverzekering gebruik te maken. Als individu kun je een rechtsbijstandverzekering afsluiten, als groep niet. Ga daarom na wie er binnen jullie groep een rechtsbijstandverzekering heeft. Is dit iemand die binnen 100 meter van het bouwproject woont of is hij daar op een andere manier direct bij betrokken, dan is hij mogelijk belanghebbende en kan hij als natuurlijk persoon bezwaar en beroep indienen. Als degene die aan deze voorwaarde voldoet geen rechtsbijstandverzekering heeft, kan hij die alsnog afsluiten. Doe dat zo snel mogelijk, in ieder geval voordat het (ontwerp) besluit officieel ter inzage ligt. Let op: sommige verzekeringen kennen een wachttijd, voor je er een beroep op kunt doen.

Gesubsidieerde rechtsbijstand

Milieuorganisaties kunnen in aanmerking komen voor gesubsidieerde rechtsbijstand, als hun vermogen niet boven een bepaald bedrag uitkomt. Voor meer informatie zie milieurechtsbijstand.nl. Voor afdelingen van Milieudefensie geldt een aparte regeling. Het landelijk bureau kan je daar verder over informeren.

Belanghebbenden

Alleen belanghebbenden kunnen beroep instellen. Lokale bewoners- of milieugroepen zijn belanghebbend als uit hun statuten en/of hun feitelijke werkzaamheden blijkt dat de belangen die zij behartigen door het besluit worden beïnvloed. Individuen zijn belanghebbend als zij een rechtstreeks en persoonlijk belang hebben bij het bestemmingsplan.

Hoe zorg je dat je belanghebbende bent?

Als je niet persoonlijk belanghebbend bent, kun je proberen als rechtspersoon (vereniging, stichting) als belanghebbende te worden aangemerkt.

Lokale afdelingen van de Vereniging Milieudefensie kunnen namens de Vereniging gemachtigd worden om juridische procedures te voeren. Zij zijn dan belanghebbende op basis van de machtiging en de statuten van de Vereniging. Voor andere groepen geldt het volgende.

 

  1. Door een formele vereniging of stichting op te richten (zie hoofdstuk 2). Of een vereniging of stichting belanghebbende is hangt voor een belangrijk deel af van wat er in de statuten staat. Een notaris kan je helpen doede statuten op te stellen voor je stichting of vereniging. Omschrijf zo concreet mogelijk wat je waar wil beschermen, maar vanuit een ruime invalshoek. Bijvoorbeeld: de stichting/vereniging stelt zich ten doel in het buitengebied van de gemeente de huidige bestemming en functies te handhaven teneinde het bestaande open en landelijk karakter van het gebied te waarborgen en de leefbaarheid te beschermen. Een zo ruim mogelijke doelstelling wordt aanbevolen.
  2. Naast de statuten kijkt de rechter ook naar wat je als stichting of vereniging daadwerkelijk doet, de zogenaamde 'feitelijke werkzaamheden'. Zorg er daarom voor dat je niet alleen op papier hart hebt voor je belang. Dus: plaats een stukje over de doelen van de stichting in een lokale krant. Maak flyers over je standpunten en verspreid die in de buurt. Organiseer akties of demonstraties. Regel een gesprek met een prominent om jezelf voor te stellen. Zorg dat je een plaats krijgt in werkgroepen of participatieprocessen. Geef gevraagd en ongevraagd advies aan de gemeente.
  3. Ook al heb je bovenstaande punten in acht genomen: de overheid vraagt zich bij elk nieuw besluit af of je belanghebbende bent. Daarom dien je met je bezwaarschrift meestal ook de statuten en een recent uittreksel uit het register van de Kamer van Koophandel te overleggen. Vaak wordt er tijdens een hoorzitting of rechtszaak nogmaals gevraagd om aan te tonen dat je belanghebbend bent. Voor de rechter is het een wettelijk toetsingskader: als je niet belanghebbend bent mag je beroep niet in behandeling worden genomen.
  4. Als de rechter of het bestuursorgaan twijfelt aan je belang, maak dan duidelijk waarom je wel belanghebbend bent. Met behulp van je statuten en feitelijke werkzaamheden weerleg je de argumenten door er concrete voorbeelden aan te verbinden. Als de overheid je bijvoorbeeld eerder in deze zaak al als belanghebbende gesprekspartner heeft erkend, moet ze dat ook tijdens de juridische procedure doen. En betoog waarom het doel van de stichting ook bij dit specifieke besluit in het geding is.
  5. Teken ook altijd namens een omwonende bezwaar of beroep aan. Voor bijvoorbeeld bouwvergunningen geldt een omwonende als belanghebbende, wanneer hij op maximaal 100 meter afstand van het bouwwerk woont, tenzij hij kan aantonen dat hij ook op grotere afstand gevolgen ondervindt. Op die manier wordt juridisch verzet toch in behandeling genomen. Je vergroot en spreidt daarmee je kansen op ontvankelijkheid. Want hoe betrouwbaar je statuten en je feitelijke werkzaamheden ook zijn, het komt voor dat je toch niet als belanghebbende stichting of vereniging wordt erkend.

Zienswijze indienen

Als een ontwerp-plan of vergunning wordt bekendgemaakt ligt dit gedurende zes weken ‘ter inzage’. Dit gebeurt echter niet altijd, bij relatief eenvoudige vergunningen wordt meestal direct de definitieve vergunning bekendgemaakt. Je kunt in dat geval geen zienswijze indienen, maar wel een bezwaarschrift. Het gemeentebestuur moet die terinzagelegging actief bekend maken, in elk geval door het plaatsen van advertenties op www.ruimtelijkeplannen.nl, de gemeentelijke website, in de Staatscourant, in één of meer dagbladen en huis-aan-huisbladen of “op een andere geschikte wijze”. Ter inzage leggen betekent dat iedere burger en maatschappelijke organisatie het ontwerp-bestemmingsplan kan lezen en van commentaar kan voorzien. Commentaar wordt ook wel inspraakreactie genoemd, maar het officiële woord ervoor is: zienswijze. Je kunt mondeling of schriftelijk reageren, of als de gemeente dat mogelijk maakt ook digitaal. Je schriftelijke of digitale zienswijze op het ontwerp-bestemmingsplan moet je tijdens de inzagetermijn opsturen naar de gemeenteraad. De gelegenheid om mondeling zienswijzen in te dienen wordt geboden tijdens een hoorzitting, maar dit is niet verplicht. Je kunt hier eventueel ook zelf om vragen.

Wie kunnen zienswijzen indienen?

In de bekendmaking van het ontwerpbesluit staat vermeld wie zienswijzen in kunnen dienen. Bij veel besluiten kunnen alleen belanghebbenden daar gebruik van maken, maar bij milieu- en ruimtelijke besluiten, zoals omgevingsvergunningen voor milieu, bestemmingsplannen en projectbesluiten kan iedereen dat doen. Tegen het definitieve besluit kunnen alleen belanghebbenden beroep instellen. Let op! Je moet zienswijzen (of bezwaar) hebben ingediend om in beroep te kunnen gaan!

Wat moet er in de zienswijze staan?

Zie bij Bezwaar indienen.

Bezwaar indienen

Je kunt bezwaar maken tegen overheidsbesluiten, die niet eerst als ontwerp-besluit bekend zijn gemaakt, en waarbij je niet de gelegenheid hebt gekregen om zienswijzen in te dienen, bijvoorbeeld: een omgevingsvergunning voor uitsluitend het kappen van bomen of het slopen van een gebouw, of handhavingsbesluiten.

Het bezwaarschrift moeten in ieder geval bevatten:

  • de naam en het adres van de indiener of indienende groep,
  • de datum,
  • een omschrijving van het besluit waartegen het is gericht,
  • de gronden (= de redenen) van het bezwaar,
  • en in het geval dat de groep een vereniging of stichting is, de statuten en een recent uittreksel van de Kamer van Koophandel;

In beroep bij de rechtbank of de Raad van State

Meestal, bijvoorbeeld bij een omgevingsvergunning, ga je na een zienswijze of bezwaarprocedure in beroep bij de rechtbank. Soms echter, bijvoorbeeld als belanghebbende tegen het vaststellingsbesluit van het bestemmingsplan, ga je direct in beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Het is een voorwaarde voor het instellen van beroep dat je in de ontwerp-fase zienswijzen of een bezwaarschrift hebt ingediend. Er zijn maar een paar uitzonderingen op deze regel, waaronder de volgende.

Als het ontwerp-bestemmingsplan door de gemeenteraad anders is vastgesteld dan B & W hebben voorgesteld, dan kan iedere belanghebbende tegen die wijzigingen beroep instellen. Dat geldt ook als die belanghebbende geen zienswijzen heeft ingediend in de eerdere fase.

Eigenlijk is het indienen van een beroepschrift niet meer dan een vervolgstap op de zienswijzen die je al eerder tegen (de herziening van) het bestemmingsplan hebt ingediend. De argumenten die je daarbij hebt gebruikt vormen de basis voor het beroep. Vul dit zoveel mogelijk aan met rapporten of verklaringen van deskundigen om je argumentatie te verbeteren. Geef in elk geval ook aan waarom je het niet eens bent met de reactie van de gemeente op je zienswijzen.

Een beroepschrift stuur je gewoon in een enveloppe, geadresseerd aan Raad van State, Afdeling Bestuursrechtspraak, Postbus 20019, 2500 EA Den Haag. Schrijf in de bovenhoek dat het om een beroepschrift gaat. Je kunt het beroepschrift ook per fax versturen of je kunt het - alleen als je het als burger indient, dus niet als organisatie - via het Digitaal loket op de website van de Raad van State beroep instellen. Beroep instellen per e-mail is niet mogelijk.

Je wordt na enige tijd uitgenodigd voor een hoorzitting. Bereid dan een pleidooi voor, met een pleitnota (tenminste in vijfvoud), door de belangrijkste argumenten kort te herhalen. Je kunt ervan uitgaan dat de rechter de stukken goed kent. Meestal beperkt de rechter zich tot het stellen van enkele gerichte vragen, zodat je je pleidooi niet hoeft te houden. Je kunt tijdens de zitting geen nieuwe stukken naar voren brengen, tenzij de tegenpartij dat accepteert. Foto's worden meestal wel geaccepteerd.

Hoewel je in het bestuursrecht niet verplicht ben om je te laten vertegenwoordigen door een advocaat, is het wel verstandig om juridische bijstand te zoeken. Zo voorkom je dat je inzet voor niets is, als gevolg van een misstap in de procedure. Zie milieurechtsbijstand.nl voor in het bestuursrecht gespecialiseerde, betaalbare advocaten.

Hoger beroep bij de Raad van State

Als je in beroep bij de Rechtbank nog steeds vindt dat je belangen onvoldoende zijn meegewogen kun je hoger beroep instellen bij de Afdeling bestuursechtspraak van de Raad van State. Hiervoor gelden, globaal, dezelfde regels als voor het beroep bij de rechtbank.

Let op: ben je in beroep geweest bij de Raad van State, dan is dit het eindstation. Er is dan geen hoger beroep meer mogelijk. Je bent tenslotte al bij het hoogste Nederlandse rechtscollege op het gebied van bestuursrecht geweest. (Dit geldt natuurlijk ook na hoger beroep)

Voorlopige voorziening

Na afloop van de beroepstermijn treedt het vaststellingsbesluit van de gemeenteraad in werking en geldt het bestemmingsplan, ook als je in beroep bent gegaan. Je kunt dit voorkomen door binnen of na afloop van de beroepstermijn aan de Voorzieningenrechter van de Raad van State een voorlopige voorziening te vragen. Dat kan alleen als je ook beroep hebt ingesteld.

Het kan zijn dat er met de bouw eerder begonnen wordt dan dat de Raad van State zich heeft uitgesproken over het beroepschrift. Daardoor kan er een onomkeerbare situatie ontstaan. Dan ligt een verzoek om voorlopige voorziening voor de hand. Dit verzoek dien je in bij de Voorzieningenrechter van de Raad van State, tegelijkertijd met of na het beroepschrift. Het doel is dan om het besluit te schorsen (buiten werking te stellen) tot de rechter er in beroep een uitspraak over heeft gedaan. In de tussentijd geldt het oude bestemmingsplan.

Bescherming van dieren en planten

Ook de Flora- en faunawet biedt aanknopingspunten om via de juridische weg een omstreden bouwplan tegen te houden. Het moet namelijk van te voren vast staan dat een bestemmingsplan uitvoerbaar is. Dat is het niet als het leidt tot strijd met de Flora- en faunawet.

In de wet is bepaald dat beschermde dieren en planten niet mogen worden verstoord, beschadigd, gedood, etc. Bovendien is voor alle inheemse wilde dieren en planten een wettelijke zorgplicht opgenomen, die voor iedereen geldt. Wel gelden er onder bepaalde omstandigheden vrijstellingen en ook kan de minister van LNV ontheffingen afgeven. Wanneer je vermoedt dat er bij het voorbereiden van een bestemmingsplan voor een omstreden bouwproject niet gekeken is naar beschermde dieren en planten, kun je de volgende stappen zetten:

Stap 1

Ga eerst na welke beschermde dieren en planten er in het gebied leven. Een eerste indruk krijg je via het Natuurloket (www.natuurloket.nl). Deze instantie geeft informatie over het voorkomen van dieren en planten in diverse gebieden in Nederland, voor zover dat is onderzocht. Daarnaast kun je contact leggen met de plaatselijke natuurverenigingen, zoals een vogelwerkgroep, die soms juist over gedetailleerde informatie beschikken in dat gebied. Het is echter het meest gunstig als je een erkend ecoloog kunt inschakelen, die onderzoek kan doen naar de flora en fauna (zie www.netwerkgroenebureaus.nl.)

Stap 2

Als je weet welke dier- en plantensoorten er voorkomen, kun je met behulp van de brochure ‘Buiten aan het werk’ van het ministerie van EZ uitzoeken of er een ontheffing of vrijstelling Flora- en faunawet nodig is (Let op: de tabellen met beschermde soorten in brochure zijn niet meer helemaal actueel).

Een vrijstelling komt erop neer dat men kan bouwen, mits men zich aan een aantal regels houdt die uit de wet voortvloeien.

Stap 3

Mocht je er achter komen dat in het te bebouwen gebied beschermde dier- en plantensoorten voorkomen, waarvoor geen vrijstelling geldt, dan moet de projectontwikkelaar ontheffing aanvragen aan het ministerie van EZ. In de regel wordt die ontheffing alleen afgegeven wanneer het bouwproject een zwaarwegende maatschappelijke, sociale en/of economische betekenis heeft. Dat is lang niet altijd het geval!

Bij de vaststelling van een bestemmingsplan moet aannemelijk zijn dat de vereiste ontheffing verleend kan worden.

Stap 4

Als er een ontheffing verleend moet worden, voordat er gebouwd kan worden, houd dan in de gaten of ze wel wordt verleend op de site 'mijn.rvo.nl' van de Dienst Regelingen van het ministerie van EZ. Wanneer je het niet met de ontheffing eens bent, dan teken je bezwaar aan (zie kader bezwaar en beroep).

Stap 5

Schat in of je, naast je bezwaarschrift, een voorlopige voorziening moet aanvragen. Dit betekent, vrij vertaald, dat je aan de Voorzieningenrechter van de Raad van State vraagt of de ontheffing onbruikbaar mag blijven totdat de rechter in beroep een mening over de ontheffing gegeven heeft. Wanneer je geen voorlopige voorziening vraagt, kan de ontheffing meteen worden gebruikt.

Waar moet je bij de beoordeling van de ontheffing vooral op letten?

  • De ontheffing wordt alleen verleend voor de dier- en plantensoorten die erop vermeld staan. Wanneer je soorten mist, heeft het geen zin om dat in je bezwaar kenbaar maken; je kunt dan beter contact opnemen met de Rijksdienst voor ondernemend Nederland (voorheen de Algemene Inspectie Dienst (AID)). De link naar het digitale aangifteformulier vind je via https://mijn.rvo.nl/flora-en-faunawet-bij-buitenwerkzaamheden?inheritRedirect=true.
  • Het kan zijn dat je vindt dat de ruimtelijke activiteit geen maatschappelijk belang heeft en dat je vanwege het voorkomen van beschermde soorten vindt dat de activiteit geen doorgang mag vinden;
  • Je bezwaar heeft veel meer gewicht als je met een rapport van een bioloog of natuuradviesbureau kunt aantonen dat de activiteit ernstige gevolgen heeft voor beschermde soorten. Je eigen waarnemingen zijn niet voldoende, tenzij je toevallig een erkend ecoloog bent.

De Rode lijst soorten

Veel mensen denken dat de zogenaamde Rode lijst soorten dé soorten zijn die juridisch beschermd zijn. Dat klopt echter niet. In de bijlage van de brochure ‘Buiten aan het werk’ van het ministerie van EZ staan de soorten met een juridisch beschermde status. De overlap met de rode lijst soorten is weliswaar groot, maar het is niet dezelfde lijst. Let op, want deze bijlage is niet helemaal actueel. Via www.soortenregister.nl kun je van alle soorten de beschermingsstatus vinden.

Bescherming van natuurgebieden

Plant- en diersoorten worden beschermd door de Flora- en faunawet. Maar ook natuurgebieden genieten bescherming door middel van de Natuurbeschermingswet. Een bestemmingsplan moet deze bescherming respecteren.


Natuurbeschermingswet, EHS, Natura 2000

In Europees verband zijn er twee richtlijnen vastgesteld, die vogels en leefgebieden van flora en fauna beschermen:

de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn. Deze zijn 'vertaald' in de Nederlandse Natuurbeschermingswet (NB-wet).

Alle gebieden die op grond van de twee richtlijnen zijn aangewezen (77 Vogel- en 142 Habitatgebieden, deels overlappend), worden beschermd door de NB-wet. De Vogel- en Habitatrichtlijngebieden vormen tezamen het Europese netwerk van bijzondere natuurgebieden, Natura 2000 genaamd.

Er is ook een Nederlands netwerk van natuurgebieden, de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). De EHS bestaat uit kerngebieden, ontwikkelingsgebieden en (robuuste) verbindingszones. Een deel van de natuurgebieden in de EHS worden door de NB-wet beschermd. Daarnaast wordt de hele EHS beschermd door nationale, provinciale en gemeentelijke regels, plannen en structuurvisies.

Ten slotte wordt ook een beperkt aantal gebieden buiten Natura 2000 en de EHS door de NB-wet beschermd. Het gaat om 33 zogenaamde natuurmonumenten. De bescherming van deze natuurmonumenten wordt naar verwachting geschrapt.

Natura 2000, EHS en NB-wet gebieden overlappen elkaar.


Natuur binnen de Natuurbeschermingswet

In en direct rondom de NB-wet gebieden is aantasting of verstoring van het gebied door bijvoorbeeld bouwen of aanleggen verboden, tenzij de bouwer een onherroepelijke NB-vergunning heeft. Je moet dus nagaan (bij de provincie) of er een vergunning is verleend of kan worden verleend. Zo niet, dan teken je met dat argument bezwaar of zienswijzen aan tegen het (ontwerp)besluit en zo nodig beroep tegen het definitieve plan. Zo nodig kun je, tegelijk met je bezwaar of beroep, ook om een voorlopige voorziening vragen bij de Raad van State.

Voor bestaande en nieuwe activiteiten in de Vogel- en Habitatgebieden is een NB-vergunning vereist. Voordat deze vergunning verleend kan worden, moet de initiatiefnemer eerst een “habitattoets“ laten uitvoeren, en vaak ook een “passende beoordeling”. Zie www.rijksoverheid.nl, Brochure Algemene Handreiking Natuurbeschermingswet 1998 of brochure Buiten aan het werk.

De provincie beoordeelt een aanvraag om vergunning op basis van de instandhoudingsdoelstellingen van het gebied. Als de natuurwaarden van het gebied significant aangetast worden door de geplande activiteit, dan mag het project alleen doorgaan als:

  • er geen alternatieven zijn,
  • er dwingende redenen zijn van groot openbaar belang om het project te realiseren
  • én als er compenserende maatregelen worden getroffen.

In de besluiten waarin deze gebieden worden aangewezen als beschermd natuurgebied (aanwijzingsbesluiten) is de nodige ecologische informatie te vinden om het juridische verzet te onderbouwen. Daarin staat een omschrijving met kenmerken van het gebied: de kwetsbaarheid, de vegetatie en de diersoorten. Dit geeft aanknopingspunten voor de inhoud van je zienswijzen en bezwaarschrift. In het besluit staan soms ook de activiteiten waarvoor een vergunning nodig is. Zie www.minlnv.nl, brochure Algemene handleiding Natuurbeschermingswet 1998.

Je kunt in je bezwaarschrift ook aangeven dat er ten onrechte geen passende beoordeling is uitgevoerd of dat deze onjuist is uitgevoerd. Daar dien je dan tijdens je bezwaar en beroep extra op in te gaan. Je moet dus weer nagaan (bij de provincie) of voor de bouw een NB-vergunning noodzakelijk is en of deze reeds is of kan worden verleend. Zo ja, dan maak je bezwaar (zie vorige alinea en het kader bezwaar en beroep).

De omgevingsvergunning voor bouwen en afwijken van het bestemmingsplan

Tot nu toe ging het steeds over het bestemmingsplan. Als je een ongewenst bouwproject wilt aanvechten kun je echter ook andere regelingen erbij halen. Zoals de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Die verbiedt bijvoorbeeld meestal dat bouwprojecten zonder omgevingsvergunning uitgevoerd worden. Die omgevingsvergunning wordt trouwens vaak pas afgegeven als eerst het bouwplan aan het bestemmingsplan is getoetst. Maar ook moet de aanvraag voor een omgevingsvergunning voldoen aan de eisen uit het Bouwbesluit, de gemeentelijke bouwverordening en de eisen van welstand. Als de aanvraag niet aan die voorwaarden voldoet, moet de gemeente de vergunning weigeren. Dus als je kunt aantonen dat er niet is voldaan aan (één van) de genoemde eisen kun je de gemeente aanspreken.

Er bestaat ook een categorie vergunningsvrije bouwwerken. Dat zijn in het algemeen de kleinere bouwwerken, zoals dakkapellen, zendmasten, en dergelijke. Daarvoor gelden wat andere regels.

Als het bouwwerk niet in het bestemmingsplan past, en als er geen ontheffingsmogelijkheden in het plan staan, kan de gemeente beslissen om toch medewerking te verlenen door een (tijdelijke of permanente) omgevingsvergunning voor het gebruik in strijd met het bestemmingsplan af te geven.

Beantwoord de volgende vragen in het bezwaarschrift tegen een omgevingsvergunning voor het bouwen:

  • Is het bouwplan in strijd met het bestemmingsplan?
  • Is het in strijd met het Bouwbesluit (www.vrom.nl) of de Bouwverordening (gemeentesites) of de welstandseisen ?
  • Wordt er gebouwd wat er op de tekeningen staat?

Verzet tegen de omgevingsvergunning voor het kappen van bomen

Voor sommige bouwprojecten moeten prachtige bomen of houtopstanden wijken. Vaak gebeurt dit nadat een kap- of velvergunning (= omgevingsvergunning voor het kappen) door de gemeente is afgegeven, maar soms wordt er illegaal gekapt. Aan verdwenen bomen en bosschages valt juridisch weinig te doen, maar doe in ieder geval aangifte bij de politie om herhaling te voorkomen. Van strafrechtelijke vervolging komt het vaak niet.

Wat kun je doen als je vermoedt dat er weldra gekapt gaat worden (bijvoorbeeld als onderdeel van een bouwproject)?

De volgende tips gaan over bomen binnen de bebouwde kom, die niet onder de Boswet vallen (de gemeente kan je vertellen of dat het geval is).

  • Maak foto’s van de bedreigde bomen en meet de stamdikte (richtlijnen zijn op te vragen bij de Bomenstichting te Utrecht);
  • Ga na of er een gemeentelijke kapverordening is, want dan moet voor sommige bomen vooraf een vergunning worden aangevraagd;
  • Houdt het huis-aan-huisblad in de gaten, daarin wordt het ‘voornemen tot kap’ en de verleende vergunning gepubliceerd. Publicatie van dit voornemen is niet verplicht.
  • Dien binnen de daarvoor gestelde termijn je zienswijzen in op een voornemen tot kap.
  • Maak binnen zes weken schriftelijk bezwaar tegen de in het huis-aan-huisblad gepubliceerde vergunning (zie kader bezwaar en beroep). Vraag zo nodig een voorlopige voorziening bij de rechtbank.

Wat zet je in je bezwaarschrift?

Bekijk de weigeringsgronden voor de vergunning in de kapverordening en betoog dat deze bij de aanvraag niet goed getoetst zijn. Bijvoorbeeld omdat er te veel aandacht is geweest voor de belangen van het bouwproject en te weinig voor de waarde van de natuur. Betoog verder dat bepaalde belangen helemaal niet zijn gewogen, omdat ze niet in de kapverordening staan, maar wel relevant zijn. Denk daarbij vooral aan de beschermingsbepalingen in de Flora- en faunawet.

Het tegengaan van omgevingsvergunningen voor het kappen is vaak niet eenvoudig. Anders dan bij een vergunning voor het bouwen zijn de weigeringsgronden meestal niet dwingend geformuleerd. Dat wil zeggen dat de gemeente naar eigen inzicht, maar gemotiveerd, een afweging van belangen mag maken zonder dat de regeling dwingt tot weigering of verlening.

Voorlopige voorziening

Wanneer een kapvergunning is afgegeven, mag er gekapt worden. Als de kap 'aanstaande is' (zoals dat heet), je dat wilt voorkomen, en je kunt aantonen dat je daar belang bij hebt, dan kun je de rechter verzoeken om een voorlopige voorziening te treffen. Gezien de onomkeerbaarheid van de situatie zal dan een verzoek om schorsing voor de hand liggen. Dit verzoek dien je in bij de Voorzieningenrechter van de rechtbank (sector Bestuursrecht), tegelijk met het bezwaarschrift dat je bij de gemeente indient. Het doel van het verzoek aan de rechter is om het besluit te schorsen tot de rechter er in beroep een uitspraak over heeft gedaan. In sommige gemeenten wordt pas gekapt als het besluit onherroepelijk is. In elk geval hoort de gemeente de uitspraak op het verzoek om schorsing af te wachten. Ga na hoe jullie gemeente ermee omgaat, dan weet je of je stappen moet ondernemen.

Tip: Maak gebruik van de Boswet
De Boswet kun je in sommige gevallen aangrijpen om van de gemeente herplanting van bomen te eisen. De wet kent geen vergunningseis, maar voor sommige bomen wel een herplantplicht. Je kunt een beroep doen op de Boswet in de volgende gevallen:

  • Als er voor het gebied waarin de bomen staan geen goedgekeurd bestemmingsplan geldt.
  • Als er wel een goedgekeurd bestemmingsplan is, maar de grenzen van de bebouwde kom van de gemeente op basis van de Boswet zijn níet vastgesteld. Het gaat dus om andere grenzen van de bebouwde kom dan die in het bestemmingsplan zijn aangegeven.
  • Als er in de Boswet wél grenzen van de bebouwde kom zijn aangegeven, en de bomen vallen buiten die grenzen.


De Boswet is even merkwaardig als specifiek, daarom kun je het beste een gespecialiseerd jurist raadplegen als je die wet wilt gebruiken. Denk ook aan de Bomenstichting.

 

Samenvatting en adviezen

Zienswijze, bezwaar en beroep tegen besluiten

Houd het huis-aan-huisblad en de krant in de gaten. Daarnaast gaan steeds meer overheden ertoe over om besluiten ook op hun website te publiceren. Op www.ruimtelijkeplannen.nl staan alle bestemmingsplannen en andere ruimtelijke plannen.

Bij de bekendmaking van de besluiten is aangegeven of je zienswijzen of bezwaar kunt indienen en binnen welke termijn.

NB: Je kunt niet in beroep bij de rechter als je geen zienswijzen of bezwaar hebt ingediend!

  • De overheid neemt binnen zes weken na ontvangst van het bezwaarschrift een beslissing op het bezwaarschrift (b.o.b.). De termijn kan met vier weken worden verlengd.
  • Vóór de beslissing op het bezwaarschrift vindt er in principe een hoorzitting van de commissie bezwaar en beroep plaats, waar je je bezwaar mondeling kunt toelichten. Je kunt deskundigen of adviseurs meebrengen.

Beroep bij de rechtbank of Raad van State

  • Een beroepschrift moet je binnen zes weken na de bekendmaking van het besluit indienen bij de rechtbank of de Raad van State, afhankelijk van het besluit. In het besluit is aangegeven bij wie je beroep kunt instellen.
  • Betaal op tijd het griffiegeld, en verstuur op tijd de statuten en een uittreksel van de kamer van Koophandel aan de rechtbank of Raad van State;
  • Je kunt als basis voor je beroepschrift de argumenten uit je zienswijzen of bezwaarschrift gebruiken. Ga daarnaast in op de tegenargumenten van de overheid;
  • Binnen vier weken na verzending van het beroepschrift kan de overheid die het besluit heeft genomen een verweerschrift indienen bij de rechter;
  • Wanneer je een uitnodiging voor de zitting krijgt, lees dan zorgvuldig de aanwijzingen van de griffier. Zo kun je tot enkele dagen dagen voor de aanvang nadere stukken indienen (bijvoorbeeld krantenknipsels, de uitkomst van een nader onderzoek, een deskundigenverslag etc.). Ook kun je deskundigen meenemen naar de zitting.
  • Na de zitting volgt de schriftelijke uitspraak binnen zes weken tot een paar maanden, afhankelijk van de complexiteit van het besluit en de werkdruk bij de rechtbank of de Raad van State.

Voorlopige voorziening

  • Als je bezwaar of beroep hebt ingesteld, kan het besluit toch al uitgevoerd worden, voordat het bezwaar- of beroepschrift is behandeld. Als de uitvoering van een besluit tot onherstelbare schade of gevolgen leidt, kun je vragen aan de rechter om het besluit tijdelijk te schorsen, of een tijdelijke maatregel te treffen (een voorlopige voorziening). Dat kan alleen als je al een bezwaar- of beroepschrift hebt ingediend. en als je een spoedeisend belang hebt. De schorsing of voorlopige voorziening geldt dan totdat je bezwaar- of beroepschrift is behandeld.
  • Een verzoek om schorsing of voorlopige voorziening dien je in bij de Voorzieningenrechter van de rechtbank of Raad van State. In het besluit staat bij welke rechter je moet zijn.

Wat kun je nog doen na een uitspraak van de Raad van State?

Er is geen hogere rechterlijke instantie, dus je moet je bij de uitspraak neerleggen. Wanneer het om een uitspraak over een Vogel- of Habitatrichtlijngebied gaat, of over de interpretatie van een Europese richtlijn (luchtkwaliteit!), dan kun je overwegen een klacht in te dienen bij de Europese Commissie. De Commissie bekijkt of ze de uitspraak van de Raad van State voorlegt aan het Europese Hof van Justitie. Deze procedure duurt zo'n twee tot drie jaar. Een klachtenformulier vind je op de website van de Europese Commissie


Vragen om handhaving van de wet

Wanneer er al wel gebouwd wordt, maar de benodigde vergunningen (nog) niet zijn verleend, moet je zo spoedig mogelijk om handhaving vragen. Hoe?

  • Je schrijft een brief aan de overheid die het besluit moet nemen, waarin je om handhaving van de wet vraagt binnen een redelijke termijn, bijvoorbeeld vier weken.
  • Ook doe je aangifte bij de politie, of klaag je bij de inspecteur op de ruimtelijke ordening en/of bij de Dienst Regelingen van het Ministerie van EZ, als er sprake is van beschermde planten of dieren. In geval van bomen, plant- en diersoorten is het kwaad vaak al geschied.
  • Wanneer er niet binnen de in je brief gestelde termijn gereageerd wordt, schrijf je meteen een bezwaarschrift voor het niet tijdig nemen van een besluit tot stopzetten van de illegale activiteit aan dezelfde overheid. Daarnaast verzoek je om een voorlopige voorziening bij de rechtbank of Raad van State. In die voorlopige voorziening vraag je de Voorzieningenrechter de betreffende overheid te dwingen alsnog een handhavingsbesluit te nemen, onder oplegging van een dwangsom.

Adviezen

  • Weet waar je aan begint. Een juridische procedure kan veel tijd, geld en energie vragen en levert niet altijd op wat je wilt.
  • Houd er rekening mee dat een einduitspraak naar aanleiding van een volledige bezwaar- en beroepsprocedure soms pas na twee á drie jaar wordt gedaan.
  • Maak gebruik van gesubsidieerde rechtsbijstand (milieurechtsbijstand.nl) en je rechtsbijstandsverzekering.
  • Dien zienswijzen, bezwaar en beroep op tijd in, anders wordt het niet in behandeling genomen.
  • Maak bij tijdgebrek binnen de gestelde termijn een pro forma bezwaar (een voorlopig bezwaar zonder diep in te gaan op je inhoudelijke argumenten). Vraag extra tijd om de argumenten in een later stadium aan te vullen. NB: Pro forma een zienswijze indienen op een ontwerp-bestemmingsplan of ontwerp-omgevingsvergunning is niet mogelijk.
  • Houd er rekening mee dat je belanghebbende (zie kader) moet zijn als je je juridisch wilt verzetten;
  • Het indienen van een bezwaarschrift is gratis. Het beroep bij de rechtbank of de Raad van State kost 160 euro voor particulieren, voor groepen 318 euro. Dezelfde prijzen gelden voor voorlopige voorzieningen. Als je in hoger beroep gaat bij de Raad van State kost dat 239 euro voor particulieren en 478 euro voor groepen (prijzen 2013).
  • Ook al heb je volgens de wet geen advocaat of jurist nodig om bezwaar en beroep in te dienen in bestuursrechtelijke zaken, bij ingewikkelde zaken is dat wel wenselijk.
  • Een besluit treedt meestal in werking zodra het is bekendgemaakt. Om een besluit te bevriezen tot je in bezwaar of beroep bent gegaan en tot er over je bezwaar of beroep is beslist, kun je een voorlopige voorziening vragen bij de Voorzieningenrechter van de rechtbank of de Raad van State. De griffiekosten zijn even hoog als voor het beroep.
  • Tegen de uitspraak van de rechtbank kun je hoger beroep instellen bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State.
  • In sommige gevallen moet je voor beroep naar een andere overheid of een speciale rechter.
  • Als het om Europese regelgeving gaat kun je na het oordeel van de Raad van State een klacht indienen bij de Europese Commissie. Je kunt niet rechtstreeks naar het Europese Hof van Justitie. Je kunt bij mogelijke strijd met Europese regels de rechter wel vragen of hij het Hof wil vragen hoe hij de Europese regels uit moet leggen.
  • Klachten over het proces kun je opnemen in het bezwaar- en beroepschrift. Los daarvan kun je een klacht over de behandeling van de zaak door het bestuursorgaan indienen, op basis van hoofdstuk 9 uit de Algemene wet bestuursrecht. Als je daarop geen bevredigend antwoord krijgt, kun je een klacht indienen bij de gemeentelijke, provinciale of nationale ombudsman. Deze kan een onderzoek uitvoeren naar de behandeling van je zaak.
  • De teksten van alle wetten zijn te vinden op www.overheid/wetten.nl. Je vindt er van elke wet de versie zoals die op dit moment geldt, maar je kunt ook oudere versies opvragen.
  • Recente jurisprudentie staat op www.rechtspraak.nl of op www.raadvanstate.nl. Het begin van elke uitspraak geeft je inzicht in de procedure van voor jouw beroep vergelijkbare zaken. Het vinden van met jouw zaak vergelijkbare uitspraken is echter zelfs voor ervaren juristen een niet geringe opgave.
  • Informatie in Nederland is door de Wet Openbaarheid van Bestuur bijna altijd openbaar. Krijg je die niet, dan kun je met een beroep op de WOB een procedure starten. Op www.wob.nl staat het integraal uitgelegd;
  • Hier vind je voorbeeldbrieven van bezwaar, beroep, wob-verzoeken en verzoek om voorlopige voorziening.
  • Een goed deskundigenrapport ter ondersteuning van je argumenten in het bezwaar en of beroep kost veel geld. Daarvoor is fondsenwerving nodig.

 

Nuttige adressen

Juridisch advies en ondersteuning

 

  • www.juridischloket.nl
    Het juridisch loket is de opvolger van het Bureau Rechtshulp. Bestemd voor iedere rechtzoekende die in aanmerking komt voor gesubsidieerde rechtsbijstand. Dit is het geval wanneer het inkomen en vermogen onder een door de overheid vastgestelde grens ligt. Het Juridisch Loket geeft kortdurend gratis juridisch advies. Neem hier contact mee op als je nog vragen hebt over wat je kunt en moet doen. Tel. 0900 8020 (10 cent per minuut)
  • milieurechtsbijstand.nl
    Site van de milieuadvocaten, voor als je in bezwaar en beroep wilt gaan. Deze advocaten, met een vestiging in drie provincies, geven aan groepen met een beperkte vergoeding een beperkt aantal uren juridische ondersteuning.
  • www.raadvanstate.nl
    De Raad van State heeft twee bijzondere taken. Hij geeft de regering en het parlement advies over wetgeving en bestuur. Daarnaast spreekt de afdeling Bestuursrechtspraak in hoogste instantie recht in bestuursrechtelijke geschillen.
  • www.rechtspraak.nl

Recente jurisprudentie:

Juridische Literatuur

  • P.J.J. van Buuren Ch.W. Backes, A.A.J. de Gier en A.G.A. Nijmeijer, Hoofdlijnen ruimtelijk bestuursrecht, Kluwer

Ruimtelijke ordening

  • www.ikcro.nl
    Informatieve site over ruimtelijke ordening van het Informatie- en Kenniscentrum voor de Ruimtelijke Ordening (IKCRO, een initiatief van het ministerie van I&M, NIROV en de DDI).
  • www.ruimtexmilieu.nl
    Een ontmoetingsplaats van mensen die bezig zijn ruimte en milieu vorm te geven, dus gericht op de plannenmakers. Met een praktische handreiking voor optimalisering van omgevingskwaliteit, een overzicht van recent ontwikkelde strategieën, methoden en voorbeelden. Site van het ministerie van I&M.
  • www.platform31.nl
    Site van het Nederlands Instituut voor Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting, met veel informatie over ruimtelijke ordening.
  • www.rijksoverheid.nl
    Site van ministerie van VROM, met informatie over de (nieuwe) Wet op de Ruimtelijke Ordening
  • www.natuurloket.nl
    Site over beschermde dieren en planten in Nederland en de wettelijke bepalingen waaronder deze dieren en planten vallen, zoals de Flora- en faunawet. Met een stappenplan wat je kunt doen als je beschermde dieren of planten aantreft.
  • www.commissiemer.nl en www.eia.nl
    Site van de commissie voor de milieu-effectrapportage. Tel. 030 23 47 666
  • www.milieurecht.nl
    Algemene informatie over milieurecht van de Vereniging voor Milieurecht (VMR). De VMR houdt zich zowel bezig met regelgeving op het gebied van de milieuhygiëne als regelgeving op het gebied van natuur- en landschapsbehoud.
  • www.infomil.nl
    Deze site dient als schakel tussen de beleidsmakers van het ministerie van I&M en gemeenten, provincies en waterschappen, die dit beleid uitvoeren. Combineert de expertise van de uitvoeringspraktijk met die van wetgevingsprocessen. Natuur- en milieuorganisaties
  • www.natuurenmilieu.nl
    Natuur en Milieu Zet zich als onafhankelijke organisatie in voor duurzame oplossingen voor natuur- en milieuproblemen. Tel. 030 2331 311
  • www.landschappen.nl
    Provinciale landschappen De provinciale Landschappen beheren samen meer dan 600 natuurgebieden, met een totale oppervlakte van ruim 90.000 hectare.
  • www.ravon.nl
    RAVON organiseert landelijke tellingen van reptielen, amfibieën en vissen Tel. 024 35 28 818
  • www.sovon.nl
    SOVON organiseert landelijke vogeltellingen. Tel. 024 684 81 11
  • www.floron.nl
    FLORON organiseert landelijke tellingen van wilde planten. Tel. 071 52 73 533
  • www.bomenstichting.nl
    De Bomenstichting zet zich in voor het behoud van bomen in de stad en op het platteland. Tel. 030 23 40 778
  • www.boomtaxateur.nl
    Nederlandse vereniging van Beëdigde Taxateurs van bomen (NVBTB) geeft een lijst met aangesloten taxateurs uit die de waarde van bomen kunnen bepalen. Tel. 055 5999 449
  • www.dasenboom.nl
    Vereniging Das en Boom Tel. 024 68 422 94
  • www.vlinderstichting.nl
    Nederlandse landelijke natuurbeschermingsorganisatie die zich richt op het behoud en herstel van de vlinders en libellen. Tel. 0317 46 73 46
  • www.vogelbescherming.nl
    Vogelbescherming Nederland Tel. 030 69 37 700
  • www.duinbehoud.nl
    De Stichting Duinbehoud is een landelijke organisatie voor de bescherming van de duinen. Tel. 071 5131 800
  • www.vzz.nl
    Vereniging voor bescherming van zoogdieren en hun leefgebieden, tel. 026-3705318
  • www.noordzee.nl
    Stichting De Noordzee is een onafhankelijke milieuorganisatie, die functioneert als advocaat van de zee. De organisatie is veelal actief als lobbyorganisatie 'achter de schermen'.

Opmerkingen

Wil je reageren? Meld je aan!