Toolbox


Wil je aan de slag met jouw idee, actie of project? Maar weet je nog niet zo goed hoe en waar je moet beginnen? Kijk dan eens in onze Toolbox. Hierin vind je handige tips, voorbeelddocumenten, handleidingen en direct bruikbare info om aan het werk te gaan, van idee tot resultaat!

portret

Start een burgerwindinitiatief! analyse

In Nederland komt 94% van alle energie van kolen en gas of wordt nucleair opgewekt. Slechts 6% komt van hernieuwbare bronnen. Op de klimaatranglijst van Europa staat Nederland bijna onderaan. Het doel van 14% duurzame energie in 2020 en 16% in 2023 lijken we niet eens te halen.

Daarom is het ontzettend belangrijk dat we zelf de handen uit de mouwen gaan steken. Van alle hernieuwbare energiebronnen is wind­energie op dit moment de meest efficiënte. Eén windmolen levert stroom aan circa 1700 huis­houdens. Ter vergelijking: één windmolen levert net zoveel energie als twaalf voetbalvelden met zonnepanelen. Daarnaast is windenergie schoon, wordt zij onafhankelijk van andere landen geproduceerd en draagt zij niet bij aan klimaatverandering. Windmolens zijn daarom onmisbaar voor de overgang naar een duur­zame energievoorziening!

Niet iedereen is echter enthousiast over windenergie. Op verschil­lende plekken in Nederland ontstaat weerstand tegen wind­projecten. In de media wordt die weerstand tegen windmolens ook nog eens breed uitgemeten. Hierdoor gaat de ontwikkeling van windenergie traag en moeizaam. En dat is gezien de noodzaak van een schone, fossielvrije energievoorziening zeer onwenselijk.

Weerstand tegen windenergie kun je voor een groot deel voorkomen wanneer bewoners een belangrijke, actieve rol rol hebben bij windprojecten, kunnen meedelen in de opbrengst  en  wanneer je op tijd, positief en transparant over de windplannen communiceert.

Burgers kunnen een significante rol spelen in de energie­transitie. Duitsland geeft hierin een geweldig voorbeeld. Daar is bijna de helft van alle duurzame energieprojecten in handen van burgers.


Lees verder...

portret

Start een burgerwindinitiatief! doen

Organisatie en achterban

Begin klein

De eerste stap is logisch: zoek, als je dat nog niet gedaan hebt, een aantal mensen bij elkaar die allemaal graag samen een burgerwindpark willen realiseren. Je kunt het beste starten met een kleine groep mensen die ambitieus is, minimaal enige kennis van zaken heeft en tijd en energie genoeg heeft om door te zetten.

Vergroot je achterban als de tijd rijp is

Het duurt vaak een hele tijd voordat je zekerheid hebt of je project doorgaat. Dat heeft te maken met alle procedures rondom vergunningen en ruimtelijke ordening. Zodra je weet dat je plan doorgaat, zet je in op het vergroten van je achterban. Een informatieavond is een manier om in één keer veel mensen te bereiken en te informeren. Het is praktisch, maar ook afstandelijk. Om mensen echt te binden aan je initiatief, heb je vertrouwen nodig en moet je een band smeden. Hiervoor zijn persoonlijke gesprekken het beste middel. 

Maak een heldere taakverdeling

Het is belangrijk om je taken en verantwoordelijkheden goed te verdelen. Mensen die vrijwilligerswerk doen besteden hier gemiddeld 1-4 uur per week aan en gemiddeld 18 uur per maand. Wanneer je mensen wilt werven die zich actief gaan inzetten voor je initiatief, houd daar dan rekening mee.

Zorg voor een overzichtelijke taak. Een bepaalde periode afspreken waarbinnen iemand verantwoordelijk is voor een bepaalde taak kan mensen ook over de streep trekken. Spreek bijvoorbeeld af dat iemand zich een half jaar inzet voor de website. Evalueer daarna en kijk of zij of hij door wil gaan. Daarbij: door veel leden een kleine taak te geven, creëer je betrokkenheid en verbondenheid, terwijl je niet (te) veel vraagt.

Maak een stap naar professionalisering

Veel  burgerinitiatieven zoeken aansluiting  bij een professionele ontwikkelaar. Dit kan een commerciële ontwikkelaar zijn die open staat voor samenwerking met een burgerinitiatief en/of je vraagt via REScoop.nl om ondersteuning van een  landelijke burgerwindcoöperatie. Zij kunnen helpen met het oprichten van een burgerwindcoöperatie en ze hebben ervaring met projectontwikkeling.

Als je de de juiste mensen bij elkaar hebt, kun je aan de slag als burgerinitiatief. Waar moet je rekening mee houden als je, als burgers zelf, (een deel van) een windpark wilt
ontwikkelen? Projectontwikkeling rondom een windpark is behoorlijk complex; we kunnen hier niet alle aspecten behandelen. We gaan kort in op een paar belang­rijke punten en mogelijkheden om serieus aan de slag te kunnen. Voor meer informatie en ondersteuning kun je terecht bij REScoopNL en/of een servi­cepunt van Hier Opgewekt bij de Natuur en Milieufederatie jouw provincie. Lees ook de brochure 'Voor de Wind! Hoe je de handen op elkaar krijgt voor windenergie' van Milieudefensie


Lees verder...

portret

Start een burgerwindinitiatief! resultaat

Stappen naar een eigen windpark

Richt een officiële organisatie op

Om goed te kunnen opereren als burgeriniti­atief is het belangrijk dat je eerst een officiële organisatie opricht. Dat kan via de notaris. Een burgerwindcoöperatie is waarschijnlijk de meest logische organisatievorm, maar er zijn ook andere mogelijkheden. Van belang is dat je als echte organisatie aan de slag kunt met een wind­project. Bovengenoemde organisaties kunnen je hierbij helpen.

Ontwikkel een windplan

Begin met het maken van een windplan: wat wil je precies, waarom wil je dat, hoe wil je het en waar? Dit geeft je houvast in je gesprekken met de provincie, gemeente, bewoners en eventueel projectontwikkelaars met wie je wilt samen­ werken. Later in het proces moet je ook offi­­ciële documenten schrijven, zoals een ruimtelijke onderbouwing voor je plan en een principe­verzoek tot medewerking van de gemeente. Het is belangrijk dat dit op een professionele manier gebeurt.

De basis van een windplan
De basis van een windplan voor en door burgers is dat je het windpark zo ontwikkelt dat burgers inspraak en profijt hebben. Dit betekent dat een burgerwindcoöperatie daadwerkelijk iets te zeg­gen heeft over de opbrengst van het windpark. Leg uit waarom je dat belangrijk vindt en wat de voordelen zijn: dat je als doel hebt om duurzame
ontwikkelingen in de regio op gang te brengen met de opbrengst. Dit is je onderhandelingsposi­tie bij de gemeente. Hiermee verschil je wezen­lijk van een ‘gewone’ projectontwikkelaar.

Kies een werkwijze

Hieronder staan twee mogelijkhedenom je windplan te concretiseren. Voor de ont­wikkeling van windenergie bestaat geen stan­daard recept. Het is sterk afhankelijk van de omstandigheden: zijn er al partijen aan de slag, zijn er grondposities ingenomen, is er al een projectontwikkelaar in gesprek met de gemeen­te? Het hangt ook af van de keuze die jouw initiatief maakt. Wil je bijvoorbeeld zelf één of enkele windturbines ontwikkelen of sluit je aan bij een projectontwikkelaar die al actief is in de gemeente? Bij het ontwikkelen van een windpark komen hoe dan ook vanaf het begin al kosten en kennis kijken. Onderzoek of (financiële en/of professio­nele) ondersteuning van de gemeente en/of van een professionele organisatie mogelijk is.

1. Zelf een windpark ontwikkelen

Wanneer je ervoor kiest om zelf een windpark te ontwikke­len – en dus niet aansluit bij een lopend project of samen­werkt met een andere ontwikkelaar – dan is het van belang dat je zelf professionele kennis in huis hebt op het gebied van projectontwikkeling en windenergie. Maak het jezelf niet nodeloos ingewikkeld als je deze kennis niet hebt: zoek een professionele partner met wie je samen kunt werken.
Ga allereerst op zoek naar een geschikte locatie. Een logi­sche stap is om bij de gemeente te informeren of er in het ruimtelijke beleid locaties zijn aangewezen voor windmo­lens. Als dat niet zo is, maak je alleen nog kans met een windplan als je de gemeente ervan kunt overtuigen dat een windpark een goed idee is én wanneer je hard kunt maken dat een bepaalde locatie in de gemeente geschikt is. Daar komt allerlei onderzoek bij kijken. In elk geval moet er eerst een quickscan gemaakt worden om te kijken of de locatie, die jij op het oog hebt, wel mogelijk is. Dit is onder meer afhankelijk van regelingen rondom landschaps- en natuur­bescherming en externe veiligheid.
Bij de gemeente kun je ook vragen of er grondposities zijn ingenomen door een projectontwikkelaar die een windpark wil bouwen. Als dat het geval is voor alle locaties waar windenergie mogelijk is, kun je proberen samenwerking te zoeken. De kans is dan klein dat je een geheel eigen wind­park kunt ontwikkelen (lees hierover verder bij punt 2). Als er wél plekken zijn waar windmolens gebouwd mogen worden én er zijn nog geen projectontwikkelaars actief, dan zoek je uit van wie de grond is waar je de molen(s) wilt plaatsen. Mogelijk kun je met de eigenaar tot een overeen­komst komen. Het zelf verwerven van grond is wel lastig als je een startend burgerinitiatief bent. Je hebt meestal nog geen geld, terwijl je wel moet investeren in de aankoop of verplichtingen moet aangaan over bijvoorbeeld het pachten van de grond. Daarbij is het nog onzeker of het windproject doorgaat. Soms is het mogelijk om een optie op de grond te nemen. Dan vindt de aanschaf van de grond pas plaats als zeker is dat het project gerealiseerd wordt. Je kunt ook proberen om een (lokale) grondeigenaar te verbinden aan je burgerinitiatief. Dan kun je makkelijk afspraken maken en zijn de risico’s kleiner. Je kunt bijvoor­beeld afspreken dat er geen vergoeding betaald hoeft te worden als het project niet doorgaat. Of dat de coöperatie niet voor de grond betaalt, maar dat de grondeigenaar wel een aandeel krijgt in het windproject.

2. Aansluiten bij een projectontwikkelaar

Op veel plekken die door de provincie en/of gemeente zijn aangewezen voor windenergie hebben projectontwikkelaars al een grondpositie verworven. Het hoeft voor een burgerinitia­tief dan niet te laat te zijn om aan te haken. Je kunt onderzoeken of de projectontwikkelaar wil samenwerken met jouw initiatief. De meer­ waarde voor een projectontwikkelaar is dat jouw burgerinitiatief het draagvlak bij burgers regelt. Jouw initiatief heeft gemakkelijk toegang tot het lokale netwerk. En met draagvlak onder de bewoners én een plan waarmee de gemeen­te profijt heeft van de opbrengst, vergroot je de kans aanzienlijk dat jouw project uiteindelijk gebouwd wordt.
Ga je inderdaad samenwerken met een project­ontwikkelaar dan kun je afspreken dat hij het risico van de ontwikkeling op zich neemt: de inspanningen en de kosten voor het schrijven van een plan, de ruimtelijke procedures en de afspraken met de grondeigenaar. Jouw burgerini­tiatief neemt later, als het zeker is dat het wind­project door gaat, (een deel van) het windproject over. Maak hierover wel concrete afspraken via een intentieverklaring.

Weet wat je wilt

Denk er aan dat je stevig in je schoenen staat als burgerinitiatief om volwaardig te kunnen samen­werken. Zorg dat je weet wat je wilt en wat je kunt onderhandelen. Dat kan alleen wanneer jouw initiatief goed georganiseerd is en als zoda­nig bekend staat. Je moet hard kunnen maken dat samenwerken met jouw initiatief voordelig is voor de projectontwikkelaar. En dat je als partij serieus genomen kunt worden. Daarbij moet je goed weten wat je uit de samen­werking wilt halen. Wil je een deel van het park overnemen als burgercoöperatie? Dan moet je scherp hebben hoe je de middelen daarvoor bij elkaar krijgt. Bijvoorbeeld met een campagne­plan voor de werving van leden en inkomsten. Wil je een mooie participatieregeling bedingen? Zorg dan dat je een realistisch beeld hebt van wat je uit kunt onderhandelen. 
Wanneer de gemeente burgerparticipatie goed wil regelen bij een lokaal windproject maak jij een goede kans om als burgerinitiatief betrokken te worden. Zorg dat jij je als de partij profileert die dat gaat regelen, met alle inspanningen rondom onderhandelen en communicatie die daarbij horen.
Om het windproject (deels) over te kunnen nemen heb je geld nodig, veel geld. Voor dit benodigde eigen vermogen, start je een crowdfundingsactie onder je leden. Zo wordt je gezamenlijk eigenaar. Wanneer de windmolens draaien, verkoop je de stroom van jouw deel van het windpark. De opbrengst kan de coöperatie inzetten voor de coöperatie zelf en voor duur­zame doelen in de regio.

Dit en nog veel meer tips en tricks kun je ook lezen in de brochure 'Voor de Wind! Hoe je de handen op elkaar krijgt voor windenergie' van Milieudefensie

Lees verder...