Bijen redden

De bijenstand is ernstig in gevaar, mede door het gebruik van zeer giftige pesticiden (de zogeheten neonicotinoïden) en het teruglopen van bloemrijke, met elkaar verbonden gebieden. We proberen op gemeentelijk niveau het tij te keren door de gemeentes ervan te overtuigen het Bijenconvenant te ondertekenen, waarmee men vastlegt geen neonicotinoïden te gebruiken en een bij-vriendelijk groenbeleid te hanteren.

1 Analyse

In Nederland komen zo'n 350 wilde bijensoorten voor, waarvan er 188 op de Rode Lijst staan en dus met uitsterven bedreigd zijn. De bijensterfte heeft in de afgelopen jaren een recordhoogte bereikt van bijna 30%, wat ongeveer drie keer hoger is dan de normale bijensterfte. Hiermee heeft Nederland de dubieuze eer gekregen om zich onder de Europese landen met de hoogste bijensterfte te mogen scharen. De terugloop van de bijenstand heeft grote gevolgen voor zowel de biodiversiteit als de economie: 30% van de wereldvoedselproductie en 87,5% van alle bloeiende planten op aarde is afhankelijk van bestuivende insecten, waarvan bijen een belangrijke groep vormen. Landelijk en internationaal onderzoek heeft drie oorzaken aangewezen voor de hoge bijensterfte van de laatste jaren:

  • Het grootschalig gebruik van een voor bijen ongekend dodelijke categorie van bestrijdingsmiddelen onder de naam neonicotinoïden, specifiek imidacloprid, thiacloprid, thiamethoxam en clothianidin.
  • Een karig en eenzijdig dieet vanwege een terugloop aan plantendiversiteit.
  • Een door de eerder genoemde oorzaken verminderde weerstand tegen bijenspecifieke ziekten en plagen, zoals de varroamijt.

Imidacloprid is in de afgelopen tien jaar wereldwijd het meest gebruikte bestrijdingsmiddel geworden, en dat terwijl het 5400 tot 7297 maal giftiger is voor bijen dan het beruchte en verboden bestrijdingsmiddel DDT. Daarnaast is imidacloprid bedoeld voor bepaalde insectensoorten die als plaag beschouwd worden, maar in werkelijkheid doodt het gif zonder te discrimineren. Dit wordt versterkt door de inefficiënte wijze waarop imidacloprid werkt: van elke hoeveelheid die als zaadcoating wordt gebruikt wordt slechts 1,6 tot 20% daadwerkelijk door de plant opgenomen, de resterende 80 tot 98.4% van de werkzame stof lekt direct weg naar de bodem en het water. In met neonicotinoïden vervuild water wordt een afname van tot 70% van de insecten gemeten, en in de bodem kunnen sporen van neonicotinoïden tot twee jaar na gebruik nog waargenomen worden. Zelfs kleine hoeveelheden hebben na langdurige blootstelling een verzwakkend en uiteindelijk dodelijk effect op de bijenpopulatie. De schadelijke werking van neonicotinoïden blijft niet beperkt tot insecten; insectenetende vogels zoals de spreeuw en boerenzwaluw worden dubbel getroffen door directe inname van de gifstoffen én het afnemen van hun voedselbron, en ook mensen krijgen neonicotinoïden binnen via de voedselgewassen die ermee behandeld worden. Op Europees niveau is er notie genomen van de schadelijke werking van neonicotinoïden en is het gebruik ervan wettelijk beperkt, hoewel sommige wetenschappers hun kanttekeningen zetten bij de werkwijze van de EU.


Een andere belangrijke factor voor de afname van de bij is de toenemende versnippering van bij-vriendelijke gebieden en het gebrek van verbindingen daartussen. In het bijzonder wilde bijen zijn afhankelijk van compacte bloemrijke gebieden, omdat zij een beperkt foerageergebied hebben wat soms maar enkele tientallen meters beslaat. Zaken als consistent kort gemaaide bermen en het ontbreken van veilige nestplaatsen ('rommelhoekjes' of bijenhotels in tuinen en parken etc.) bemoeilijken het overleven van de bijen verder. Hier moet wat aan gedaan worden!

2 Plan

Het plan bestaat uit de volgende stappen:

  1. Informatie verzamelen over de ondertekening van het Bijenconvenant door jouw gemeente.
  2. Een lokaal partnernetwerk opbouwen.
  3. Met steun van het partnernetwerk de gemeente het Bijenconvenant laten ondertekenen.

3 Doen

Stap 1: Informatie verzamelen.

  • Onderzoek of jouw gemeente het Bijenconvenant heeft ondertekend. Bijgevoegd vind je een lijst van gemeentes en of ze getekend hebben of niet. Heeft je gemeente al getekend? Fantastisch! Onderzoek of er misschien omliggende gemeentes zijn die nog niet hebben getekend en ga daarmee verder. Is er geen informatie te vinden over jouw gemeente? Ga dan zelf aan de slag met informatie opzoeken: google bijvoorbeeld op "[naam gemeente] Bijenconvenant", kijk op de website van de gemeente, of stuur een mail naar de gemeente met een vraag om informatie (zie de bijgevoegde voorbeeldbrief). Als je erachter komt dat je gekozen gemeente al getekend heeft, stuur dan een mailtje naar Eva Berens en Frits Backer zodat we de gemeentelijst up to date kunnen houden. Als je gemeente nog niet getekend heeft kun je door naar stap 2.

 

Stap 2: Een lokaal partnernetwerk opbouwen.

  • Onderzoek welke organisaties en bedrijven binnen je gekozen gemeente mogelijk het bijenproject een warm hart toedragen. Voor de hand liggende partners zijn bijvoorbeeld lokale afdelingen van Milieudefensie en IVN, imkerverenigingen en hoveniers. Op de website van De Telefoongids kun je zoeken op "natuur- en milieu-organisaties" en de gewenste locatie om een handige lijst van mogelijke partners te krijgen. Laat vooral het streepje tussen "milieu" en "organisaties" staan: om de een of andere reden krijg je dan 15 extra resultaten die niet opduiken als je het streepje weglaat. Maar er zijn altijd meer organisaties die het milieu en duurzaamheid belangrijk vinden dan alleen natuurorganisaties; er zijn bijvoorbeeld duurzame IT-bedrijven, yogascholen en kinderboerderijen die het Bijenconvenant al ondertekend hebben, dus denk buiten de gebaande paden! Voel je alleen niet gedwongen om een gigantisch aantal mensen aan te schrijven, 5 partners is al een heel mooi begin.

 

  • Vraag je gevonden partners of ze hun steun willen verlenen aan het laten ondertekenen van het Bijenconvenant door de gemeente, het enige wat ze eigenlijk hoeven te doen is een handtekening zetten dus veel tijd en moeite zal het ze niet kosten. Er is een standaardmail voor je beschikbaar die je kunt gebruiken (zie bijlagen), maar onthoud dat bellen vaak sneller is. Als je ervoor kiest om je partners via de mail te benaderen, vergeet dan niet ze de link naar de website van het Bijenconvenant mee te sturen:  Misschien is het nodig om later een herinnering te sturen als er na enige tijd nog niet gereageerd is, een periode van een week of twee is redelijk.

 

Stap 3: Met steun van je partnernetwerk de gemeente het Bijenconvenant laten ondertekenen.

  • Je bent er bijna! Nu dat je lokale steun hebt vergaard hoef je alleen maar de gemeente zover te krijgen om zich bij jullie aan te sluiten. Ook nu is er weer een standaardbrief voor je beschikbaar die je na enkele aanpassingen door je partners en een vertegenwoordiger van de gemeente kunt laten ondertekenen (een wethouder of burgemeester is natuurlijk het mooist). Probeer direct de persoon te contacteren die je voor ogen hebt. Als je geen standaardbrief wil gebruiken (of zelf een betere kunt schrijven) is dat natuurlijk ook prima, het belangrijkst is dat de tekst van het Bijenconvenant in het document staat. Als het om de een of andere reden niet mogelijk is om veel tijd of energie in het ondertekenen te steken kan de gemeente ook gewoon online ondertekenen. Als er wel ruimte is om er iets groters van te maken kan het leuk zijn om de lokale media erbij te betrekken, het is natuurlijk goede publiciteit voor zowel de gemeente als andere betrokken organisaties. Is het allemaal gelukt? Gefeliciteerd! Stuur een mailtje naar Eva Berens en Frits Backer met het goede nieuws.

 

4 Resultaat

Met dit bijenproject hebben we de volgende resultaten voor ogen:

 

  • Het belang van bij-vriendelijk handelen is benadrukt bij zowel de gemeentes als lokale organisaties.
  • Minimaal 100 gemeentes hebben in 2014 het Bijenconvenant getekend.

 

Opmerkingen

Bernard Gerard
Bernard Gerard zegt:
20-03-2017 02:11

Wij hebben dit in Eindhoven al uitgevoerd. Dat heeft geresulteerd in ondertekening van het Bijenconvenant en vaststelling van een Eindhovens bijenbeleid. Zie http://www.bjmgerard.nl/?p=555 .

Wil je reageren? Meld je aan!