U bent hier: Home / Kennisbank / Verkeer / Gezonde lucht

Gezonde lucht

Op straat zijn er soms van die momenten dat je je adem inhoudt. Druk autoverkeer, ronkende scooters bij het stoplicht, optrekkende vrachtwagens... Die uitlaatgassen adem je liever niet in.

Gezonde lucht

Luchtverontreiniging staat in de top 3 van veroorzakers van ziekte en sterfte in Nederland, samen met roken en overgewicht. Door het inademen van vervuilde lucht heb je meer kans op ernstige ziektes zoals longaandoeningen, kanker en hart- en vaatziekten. Kinderen en oudere mensen zijn hier extra kwetsbaar voor.

Luchtverontreiniging is een onzichtbaar probleem. De lucht kan prachtig blauw zijn als de zon schijnt, maar toch kunnen de concentraties vervuilende stoffen ruim boven de normen voor gezonde lucht zijn. Je kunt het eenvoudigweg niet zien!

Hoe zit het met de luchtkwaliteit in mijn straat?

Luchtvervuiling is van veel factoren afhankelijk, zoals het weer (is het zonnig, de kracht en richting van de wind) en de hoeveelheid en soort verkeer. Daarom is het belangrijk om de luchtkwaliteit te meten.

Voor je eigen straat kun je kijken of er een meetpunt in de buurt is. Misschien is één van de meetpunten van Milieudefensie in jouw buurt, of misschien woon je in de buurt van een meetstation van RIVM, GGD Amsterdam of DCMR.

Als er geen meetpunt in de buurt is, kun je kijken op de kaarten van de Atlas Leefomgeving. Daar vind je op postcodeniveau informatie over de lokale luchtkwaliteit gebaseerd op modelberekeningen. Er zijn kaarten van vier verschillende soorten vervuilende stoffen in de lucht:

Kun je op basis van deze links niet voldoende informatie vinden over jouw omgeving? Informeer dan bij je gemeente, bijv. bij de ambtenaar die verantwoordelijk is voor het luchtkwaliteitsbeleid.

Wat voor stoffen zitten er in de lucht?

In de lucht zitten ontzettend veel verschillende stoffen, zowel kleine deeltjes als gassen. Een deel daarvan is slecht voor onze gezondheid. Vooral stoffen die vrijkomen bij verbranding in (diesel)motoren, zoals ultrafijne deeltjes en roet, zijn schadelijk.

Er zijn in Nederland normen waaraan de luchtkwaliteit moet voldoen. Vooral de concentraties fijnstof en stikstofdioxide overschrijden die norm nogal eens. Maar ook onder de norm is de lucht niet gezond.

Fijnstof (PM) bestaat uit vele verschillende vaste stoffen die in de lucht zweven. De afkorting PM staat voor particulate matter, het toegevoegde cijfer is de maximale doorsnede van de deeltjes in micrometer. Hoe kleiner het cijfer, hoe kleiner het deeltje. Meestal wordt PM10 gemeten: dat zijn dus alle deeltjes met een doorsnede die kleiner is dan 10 micrometer. De deeltjes kleiner dan 0,1 micrometer noemen we ultrafijnstof. Grote deeltjes worden tegengehouden voor ze in je longen terecht komen. Kleinere deeltjes ultrafijnstof kunnen tot ver in je longen en zelfs je bloedbaan doordringen, waar ze ontstekingen veroorzaken. Roet is een van de schadelijkste componenten van (ultra)fijnstof. Roet ontstaat bij de (onvolledige) verbranding van brandstoffen en bestaat voornamelijk uit elementair koolstof.

Stikstofoxiden worden bij verbranding geproduceerd, vooral als deze bij hoge temperaturen verloopt, zoals in de motor van een auto. De concentratie wordt gebruikt als een indicator voor andere vaak voorkomende luchtvervuiling zoals fijnstof. Daarmee bedoelen we dat de hoeveelheid stikstofdioxide in de lucht vaak representatief is voor de hoeveelheid schadelijke fijnstof in de lucht. Stikstofdioxide is makkelijker te meten dan roet of (ultra)fijnstof. Behalve dat ze worden gebruikt als indicator, zijn stikstofoxiden zelf ook schadelijk voor de luchtwegen van mens en dier en ze veroorzaken verzuring in de natuur.

Wanneer is de lucht ongezond?

De Europese Unie (EU) houdt toezicht op de luchtkwaliteit. Luchtvervuiling verplaatst zich over grote afstanden en is dus vaak deels afkomstig uit omliggende landen. Europa pakt dit probleem structureel aan door normen voor fijnstof en stikstofdioxide te stellen. Deze normen gelden al sinds 2005 (voor fijnstof) en 2010 (voor stikstofdioxide). Nederland heeft destijds uitstel gekregen voor het voldoen aan beide normen. Het uitstel voor de fijnstofnorm liep af op 1 juni 2011. Er wordt echter nog niet op alle locaties aan de normen voldaan. De norm voor stikstofdioxide is ingegaan op 1 januari 2015. Ook voor NO2 voorspelt het RIVM dat de norm niet gehaald wordt.

Helaas zijn deze normen niet streng genoeg om onze gezondheid te beschermen. Ook onder de officiële norm is de lucht vaak niet gezond.

Wat zijn de Europese normen?
Er zijn Europese normen voor fijnstof (PM10), voor NO2 en voor enkele andere gassen. Niet voor ultrafijnstof of roet (de meest ongezonde vorm van fijnstof).

Fijnstof (PM10)
Jaargemiddelde norm: 40μg/m³
Dagnorm: 50 μg/m³
(De dagnorm mag maximaal 35 keer overschreden worden)

Ultrafijnstof (PM2,5)
Jaargemiddelde norm: 25 μg/m³
(ultrafijnstof wordt nog weinig gemeten en in Nederland wordt hier ook (nog) geen beleid op gemaakt)

Stikstofdioxide (NO2)
Jaargemiddelde norm: 40 μg/m³
Uurnorm: 200 μg/m³
(maximaal 18 keer overschrijden)

Advies Wereldgezondheidsorganisatie
De WHO adviseert veel lagere concentraties fijnstof om een gezonde leefomgeving te garanderen. Zij adviseren 20 μg/m³ PM10 en 10 μg/m³ PM2,5. De helft van de EU-norm. Dus ook als de EU-normen worden gehaald, is de lucht in Nederland op veel locaties nog niet gezond.

Opmerkingen

Stephan van Rooij
Stephan van Rooij zegt:
30-05-2016 13:28

Omdat fijnstof niet zichtbaar is moet je dit dus wel zichtbaarmaken door snelle sensoren en duidelijke output.
Ik zou graag hier in investeren.Hebt U mogelijkheden ?

Wil je reageren? Meld je aan!