U bent hier: Home / Kennisbank / Economie / Vergroening

Vergroening

Het thans bestaande kapitalisme is een economisch systeem dat aan het einde van de 16e eeuw en het begin van de 17e eeuw tot ontwikkeling is gekomen en de grondslag heeft gelegd voor de in Engeland begonnen industriële revolutie. Kenmerkend voor dit economische systeem is dat de productiemiddelen privé eigendom zijn van kapitaalbezitters en het maken van winst bij de productie leidt tot vergroting van het kapitaal van kapitaalbezitters.

Vergroening

Een van de belangrijkste critici van de kapitalistische economie, Karl Marx (1818-1883), was zeer onder de indruk van de door het kapitalisme teweeggebrachte technologische vooruitgang. Zijn kritiek had betrekking op het feit dat mensen zonder productiemiddelen (proletariërs genaamd) hun arbeidskracht als koopwaar aan de bezitters van productiemiddelen (kapitalisten genaamd) moesten aanbieden en ten behoeve van het maken van winst door hen werden uitgebuit. Met de letters W (=waren) en G (=geld) vergeleek hij de vóór- kapitalistische economie met de kapitalistische. De vóór-kapitalistische economie was gebaseerd op de formule W-G-W. Mensen verkochten waren waarover ze de beschikking hadden en kochten met het daarmee verkregen geld andere waren die ze niet zelf bezaten. Geld was een ruilmiddel. De kapitalistische economie is gebaseerd op de formule G-W-G: met behulp van geld worden grondstoffen aangeschaft en arbeiders in dienst genomen om met de door hen vervaardigde producten meer geld te verdienen. Geld is een accumulatie middel geworden. Een middel om meer geld ofwel meer kapitaal te verwerven.
Tegenwoordig wordt in navolging van de econoom John Maynard Keynes (1883-1946) het begrip casino kapitalisme gebruikt om een situatie aan te duiden waarin het door middel van speculatieve geldtransacties  met geld steeds meer geld verdienen de overhand krijgt boven het geld verdienen met behulp van productie en dienstverlening. De financiële crisis van 2008 wordt wel gezien als een gevolg van deze ontwikkeling.


Milieuaspecten


In de kapitalistische economie wordt het gebruik van grondstoffen en de daaruit eerder vervaardigde producten en de inschakeling van arbeidskrachten beperkt door de prijs die daarvoor moet worden betaald. Maar er worden ook zonder betaling van geld natuurlijke hulpbronnen gebruikt, bodem, water en lucht vervuild  en ecosystemen verstoord. De kapitalistische economie is zeer succesvol in het opheffen van schaarste aan consumptiegoederen maar schept daarbij nieuwe schaarste aan ongeprijsde onderdelen van de natuur.
In de twintigste eeuw zijn onder inspiratie van Karl Marx in delen van Europa en Azië communistische centraal geleide volkshuishoudingen ontstaan. Ze hebben op milieugebied echter meer ellende dan vooruitgang gebracht. Een zwakte van deze centralistische en autoritair geleide systemen was het ontbreken van ‘menselijke snuffelpalen’ in de vorm van milieubewuste en actiebereide burgers die vrijwel geen kans kregen om zich te verzetten tegen milieuschadelijke activiteiten als gevolg van de uitvoering van de doelstellingen van de planeconomie.


Toekomst


Het alternatief voor de kapitalistische economie en haar milieuschadelijke effecten dient eerder gezocht te worden in het ondergeschikt maken van het streven naar winst aan de (groene) professionalisering van de productie van goederen en de levering van diensten. Zoals een arts niet een extra been mag afzetten om meer geld te verdienen zo zou een producent het milieu niet excessief mogen belasten om de aandeelhouders tevreden te stellen. De macht van de geldverschaffers zou ook bij de productie ondergeschikt moeten zijn aan de professionele taakvervulling bij de productie. In werkelijkheid is een dergelijke professionele ‘vergroening’ van vervaardiging  en levering van goederen en diensten zich al aan het voltrekken.

Informatie


Andreucci, Diego and Terrence McDonough -  Capitalisme. In: Giacomo D’Alisa , Federico Demaria and Giorgos Kallis – DEGROWTH. A vocabulary  for a new era. Routledge. New York and London (2015) pp.59 -62
Marx, K. & F.Engels – Het communistisch manifest (1848) (I)
Piketty, Th. – Capital in the twenty-first century. The Belknap Press of Harvard University Press. Cambridge-London (2014)
Polman, Paul & Lynn Forester de Rothschild - The Capitalist Threat to Capitalism (2014)
Tellegen, Egbert – Afscheid van het kapitalisme. Over de aarde en onze economische orde. Amsterdam University Press (2014)
Wikipedia. Kapitalisme en Kasino-Kapitalismus (tekst in het Duits)

Contacten

Platform Duurzame en Solidaire Economie (Platform DSE)  
Sustainable Finance Lab

Opmerkingen

Wil je reageren? Meld je aan!